THUYẾT TRÌNH TRƯỚC CÔNG CHÚNG KHÔNG CHỈ LÀ ĐỨNG TRÊN SÂN KHẤU
Thuyết trình trước công chúng không chỉ dành cho diễn giả chuyên nghiệp, MC hay những người thường xuyên xuất hiện trên sân khấu.
Trong môi trường doanh nghiệp hiện đại, đây là năng lực giúp một người biến kiến thức – chuyên môn – ý tưởng – kinh nghiệm thành thông điệp mà người khác có thể hiểu, tin tưởng và hành động.
Một người có chuyên môn rất tốt nhưng không trình bày được, giá trị có thể bị bỏ lỡ.
Một ý tưởng tốt nhưng diễn đạt thiếu rõ ràng có thể không được ghi nhận.
Một dự án có tiềm năng nhưng trình bày thiếu thuyết phục có thể mất cơ hội được phê duyệt.
Một nhân viên Sales hiểu rất rõ sản phẩm nhưng không truyền tải được giá trị sẽ khó thuyết phục khách hàng.
Một nhà quản lý có định hướng đúng nhưng không truyền đạt hiệu quả cũng khó tạo được sự đồng lòng trong đội ngũ.
Đó là lý do kỹ năng thuyết trình trước công chúng ngày càng trở thành năng lực cần thiết đối với nhà lãnh đạo, quản lý, Sales, Trainer, chuyên gia, nhân sự văn phòng, người làm kinh doanh và đội ngũ chăm sóc khách hàng.
Điều quan trọng hơn: thuyết trình không đơn thuần là năng khiếu.
Thuyết trình là một năng lực có thể rèn luyện.
Khi có phương pháp đúng, thực hành đủ và nhận được phản hồi phù hợp, một người hoàn toàn có thể từng bước nâng cao sự tự tin và sức ảnh hưởng của mình.
1. THUYẾT TRÌNH TRƯỚC CÔNG CHÚNG BẮT ĐẦU TỪ VIỆC HIỂU MÌNH MUỐN NÓI GÌ
Một trong những lỗi phổ biến nhất khi chuẩn bị bài thuyết trình là người nói cố đưa quá nhiều kiến thức vào một khoảng thời gian giới hạn.
Biết mười điều và muốn nói cả mười.
Có hai mươi slide và muốn trình bày hết hai mươi slide.
Kết quả là người nói rất nhiều nhưng khán giả không biết điều gì thực sự quan trọng.
Vì vậy, trước khi xây dựng một bài thuyết trình trước công chúng, hãy trả lời ba câu hỏi:
Tôi thực sự muốn nói điều gì?
Điều quan trọng nhất tôi muốn người nghe ghi nhớ là gì?
Sau khi nghe xong, tôi muốn họ làm gì?
Một bài trình bày 30 phút có thể chứa rất nhiều thông tin, nhưng nên có một thông điệp trung tâm.
Nếu người nghe chỉ nhớ được một điều sau khi rời khỏi căn phòng, điều đó nên là gì?
Khi trả lời được câu hỏi này, người trình bày bắt đầu biết nội dung nào cần giữ, nội dung nào cần rút gọn và nội dung nào nên loại bỏ.
Đừng bắt đầu bằng câu hỏi:
“Tôi có gì để nói?”
Hãy bắt đầu bằng:
“Người nghe cần nhận được giá trị gì từ điều tôi sắp nói?”
Đây là sự chuyển đổi quan trọng từ tư duy của người nói sang tư duy của người tạo giá trị cho người nghe.
2. XÂY DỰNG CẤU TRÚC THAY VÌ HỌC THUỘC BÀI NÓI
Một trong những nguyên nhân khiến nhiều người sợ thuyết trình trước công chúng là họ cố học thuộc toàn bộ bài nói.
Khi nhớ đúng kịch bản, họ cảm thấy an toàn.
Nhưng chỉ cần quên một câu, tâm lý lập tức bị ảnh hưởng.
Càng cố nhớ câu tiếp theo, người nói càng mất kết nối với khán giả.
Một cách hiệu quả hơn là nhớ cấu trúc thay vì nhớ từng câu chữ.
Một bài thuyết trình có thể sử dụng cấu trúc:
MỞ VẤN ĐỀ → BỐI CẢNH → Ý CHÍNH → MINH CHỨNG → GIẢI PHÁP → KẾT LUẬN → HÀNH ĐỘNG
Ví dụ, khi trình bày một đề xuất kinh doanh trước ban lãnh đạo:
Mở vấn đề: Chúng ta đang gặp vấn đề gì?
Bối cảnh: Tại sao vấn đề này cần được giải quyết?
Ý chính: Tôi đề xuất giải pháp nào?
Minh chứng: Dữ liệu hoặc thực tế nào hỗ trợ đề xuất?
Giải pháp: Chúng ta triển khai như thế nào?
Kết luận: Giá trị quan trọng nhất là gì?
Hành động: Ban lãnh đạo cần quyết định điều gì?
Khi cấu trúc rõ ràng, người nói không còn phải “đọc lại bài đã học thuộc”.
Họ chỉ cần nắm tuyến nội dung và sử dụng ngôn ngữ tự nhiên để truyền đạt.
Đây là nền tảng quan trọng để phát triển kỹ năng thuyết trình một cách bền vững.
3. HIỂU KHÁN GIẢ TRƯỚC KHI MỞ POWERPOINT
Một sai lầm khác khi chuẩn bị thuyết trình trước công chúng là mở PowerPoint quá sớm.
Slide không phải điểm bắt đầu.
Khán giả mới là điểm bắt đầu.
Trước khi thiết kế slide, hãy tự hỏi:
Ai sẽ nghe mình?
Họ đã biết gì về chủ đề này?
Họ đang quan tâm điều gì?
Họ đang gặp vấn đề nào?
Điều gì khiến họ có thể phản đối?
Sau bài trình bày, mình muốn họ nghĩ gì?
Mình muốn họ cảm nhận điều gì?
Mình muốn họ hành động như thế nào?
Khi nói với lãnh đạo, họ có thể quan tâm nhiều đến hiệu quả, rủi ro, nguồn lực và kết quả.
Khi nói với khách hàng, họ có thể quan tâm nhiều đến vấn đề của họ và giá trị giải pháp mang lại.
Khi đào tạo nhân viên, điều quan trọng không chỉ là họ hiểu mà còn là họ có thể ứng dụng.
Khi nói với một cộng đồng, người trình bày cần hiểu ngôn ngữ, trải nghiệm và mối quan tâm chung của cộng đồng đó.
Harvard Business Review có nhiều tài nguyên về giao tiếp, thuyết trình và khả năng điều chỉnh thông điệp theo người nghe. Có thể tham khảo thêm tại Harvard Business Review.
Một nguyên tắc quan trọng là:
Đừng cố nói tất cả những gì mình biết. Hãy nói điều người nghe cần để có thể hiểu và hành động.
4. LÀM CHỦ GIỌNG NÓI ĐỂ TĂNG SỨC ẢNH HƯỞNG
Nội dung tốt nhưng giọng nói đều đều có thể khiến một bài trình bày mất sức sống.
Ngược lại, một giọng nói có hơi thở ổn định, phát âm rõ, tốc độ phù hợp, điểm nhấn và khoảng dừng đúng lúc có thể giúp thông điệp trở nên mạnh mẽ hơn.
Người học thuyết trình trước công chúng nên rèn luyện ít nhất sáu yếu tố:
HƠI THỞ – PHÁT ÂM – ÂM LƯỢNG – TỐC ĐỘ – NHỊP ĐIỆU – ĐIỂM NHẤN
Không phải nói càng to càng có sức ảnh hưởng.
Có lúc cần chậm.
Có lúc cần nhanh hơn.
Có lúc cần dừng.
Có lúc cần hạ giọng.
Có lúc cần tăng năng lượng.
Đặc biệt, khoảng dừng là một kỹ thuật thường bị bỏ qua.
Sau một thông điệp quan trọng, người nói không nhất thiết phải lập tức chuyển sang câu tiếp theo.
Một khoảng dừng phù hợp giúp người nghe có thời gian tiếp nhận và tạo trọng lượng cho thông điệp.
Giọng nói không chỉ truyền tải chữ.
Giọng nói truyền tải trạng thái.
Người nghe có thể cảm nhận được sự vững vàng, vội vàng, lo lắng, nhiệt huyết hoặc thiếu chắc chắn thông qua cách chúng ta nói.
Bởi vậy, việc rèn luyện kỹ năng giao tiếp của nhà quản lý cũng cần gắn với khả năng làm chủ giọng nói, bởi Leader không chỉ truyền đạt thông tin mà còn truyền trạng thái và năng lượng cho đội ngũ.
5. NGÔN NGỮ CƠ THỂ PHẢI HỖ TRỢ THÔNG ĐIỆP
Trong thuyết trình trước công chúng, khán giả không chỉ nghe bằng tai.
Họ còn quan sát người trình bày.
Ánh mắt, nét mặt, tư thế, bàn tay, cách di chuyển và sự hiện diện đều góp phần hình thành cảm nhận của người nghe.
Tuy nhiên, ngôn ngữ cơ thể tốt không có nghĩa là phải học thuộc hàng loạt động tác.
Không phải cứ nói một câu lại đưa tay.
Không phải cứ đứng trên sân khấu là phải liên tục di chuyển.
Điều quan trọng là:
HÌNH THỂ PHẢI PHỤC VỤ THÔNG ĐIỆP.
Khi nói một điều quan trọng, hãy đứng vững.
Khi đặt câu hỏi, hãy kết nối bằng ánh mắt.
Khi nhấn mạnh, có thể sử dụng bàn tay một cách tự nhiên.
Khi kể một câu chuyện có chiều sâu, đôi khi sự tĩnh lại tạo sức mạnh lớn hơn việc liên tục di chuyển.
Hãy nhớ:
Thân thể không cần “diễn”. Thân thể cần đồng nhất với điều chúng ta đang nói.
Khi nội dung, giọng nói, ánh mắt và hình thể cùng truyền đi một thông điệp, sức ảnh hưởng sẽ lớn hơn.
6. STORYTELLING GIÚP BÀI THUYẾT TRÌNH ĐƯỢC GHI NHỚ
Dữ liệu giúp người nghe hiểu.
Câu chuyện giúp người nghe kết nối.
Một bài thuyết trình trước công chúng hiệu quả thường biết kết hợp cả hai.
Ví dụ, thay vì chỉ nói:
“Khách hàng của chúng ta đang gặp khó khăn khi sử dụng sản phẩm.”
Hãy thử bắt đầu:
“Tuần trước, tôi gặp một khách hàng đã sử dụng sản phẩm gần ba tháng. Anh ấy nói với tôi một câu khiến tôi phải suy nghĩ…”
Người nghe lập tức muốn biết câu chuyện tiếp theo.
Một cấu trúc storytelling đơn giản có thể là:
BỐI CẢNH → VẤN ĐỀ → CAO TRÀO → CHUYỂN BIẾN → BÀI HỌC
Nhưng kể chuyện không phải để câu giờ.
Câu chuyện phải phục vụ thông điệp.
Sau mỗi câu chuyện, người trình bày cần giúp khán giả hiểu:
“Câu chuyện này liên quan gì đến tôi?”
Đây là điểm chuyển từ kể một câu chuyện hay sang sử dụng câu chuyện để tạo sức ảnh hưởng.
7. THUYẾT TRÌNH TRƯỚC CÔNG CHÚNG PHẢI DẪN ĐẾN HÀNH ĐỘNG
Một bài nói hay chưa chắc đã là một bài nói hiệu quả.
Trong môi trường doanh nghiệp, thuyết trình trước công chúng thường phục vụ một mục tiêu cụ thể.
Sales trình bày để khách hàng hiểu giải pháp.
Nhân viên trình bày để lãnh đạo phê duyệt đề xuất.
Quản lý trình bày để đội ngũ hiểu mục tiêu.
Trainer trình bày để học viên có thể ứng dụng.
Chuyên gia trình bày để chuyển giao tri thức.
Lãnh đạo trình bày để tạo niềm tin và dẫn dắt thay đổi.
Do đó, một bài thuyết trình nên được thiết kế từ đích đến.
Có thể sử dụng cấu trúc:
THU HÚT → KẾT NỐI → LÀM RÕ → THUYẾT PHỤC → HÀNH ĐỘNG
Hãy tự hỏi:
Sau khi nghe tôi nói, người nghe cần làm gì?
Đăng ký?
Thay đổi cách làm?
Phê duyệt?
Thử nghiệm?
Mua hàng?
Cam kết?
Hành động?
Khi đích đến rõ, nội dung sẽ rõ.
Đây là sự khác biệt giữa:
NÓI ĐỂ HẾT BÀI
và
NÓI ĐỂ TẠO RA KẾT QUẢ.
MÔ HÌNH 4 TẦNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC THUYẾT TRÌNH
Trong quá trình đào tạo và phát triển năng lực tiếng nói, có thể nhìn thuyết trình trước công chúng thông qua bốn tầng:
TẦNG 1 – BIẾT: NÓI GÌ?
Đây là tầng của tư duy, nội dung và cấu trúc.
Người nói cần biết mình đang nói điều gì, vì sao điều đó quan trọng và thông điệp cốt lõi là gì.
Không rõ mình muốn nói gì thì kỹ thuật trình bày tốt đến đâu cũng khó tạo giá trị.
BIẾT → THỨC
TẦNG 2 – KHÍ: NÓI CÓ LỰC
Hơi thở là nền tảng của tiếng nói.
Hơi ổn định giúp câu nói chắc hơn, tiếng nói có lực hơn và người trình bày kiểm soát trạng thái tốt hơn.
KHÍ → LỰC
TẦNG 3 – CHẤT: NÓI CÓ CẢM XÚC
Đây là tầng của phát âm, âm sắc, tốc độ, nhịp điệu, điểm nhấn và cảm xúc.
Một thông điệp không chỉ cần đúng.
Nó còn cần được chuyển tải theo cách người nghe muốn tiếp nhận.
CHẤT → HAY
TẦNG 4 – TƯỚNG: NÓI ĐỂ NGƯỜI KHÁC NHỚ
Phong thái, ánh mắt, hình thể, cách xuất hiện và dấu ấn cá nhân góp phần tạo nên sức ảnh hưởng của người trình bày.
TƯỚNG → NHỚ
Như vậy, hành trình có thể tóm tắt:
BIẾT → KHÍ → CHẤT → TƯỚNG
hay:
THỨC → LỰC → HAY → NHỚ
Mục tiêu không phải biến tất cả học viên thành một kiểu diễn giả giống nhau.
Mục tiêu là giúp mỗi người tìm ra phiên bản trình bày tốt nhất từ chính bản sắc của mình.
TỪ THUYẾT TRÌNH ĐẾN NĂNG LỰC LÃNH ĐẠO
Khi một người bắt đầu chịu trách nhiệm cho đội ngũ, thuyết trình trước công chúng không còn chỉ là kỹ năng đứng trên sân khấu.
Nó trở thành một phần của năng lực lãnh đạo.
Leader phải trình bày mục tiêu.
Leader phải truyền đạt chiến lược.
Leader phải giải thích thay đổi.
Leader phải phản hồi.
Leader phải đặt câu hỏi.
Leader phải tạo động lực.
Leader phải giúp đội ngũ nhìn thấy điều tổ chức đang hướng tới.
Vì vậy, năng lực thuyết trình cần được phát triển song song với kỹ năng phản hồi nhân viên, coaching nhân viên, trao quyền cho nhân viên, phát triển năng lực đội ngũ và xây dựng đội ngũ chủ động.
Khi các năng lực này được kết nối, nhà quản lý không chỉ “nói hay hơn”.
Họ có khả năng dùng giao tiếp để tạo ra sự thấu hiểu, dùng sự thấu hiểu để tạo cam kết và dùng cam kết để thúc đẩy hành động.
5 CÂU HỎI TRƯỚC MỖI BÀI THUYẾT TRÌNH
Trước khi bước lên sân khấu, đứng trước phòng họp hoặc mở một buổi Zoom, người thực hành thuyết trình trước công chúng có thể tự hỏi:
1. Tôi đang nói với ai?
2. Điều quan trọng nhất tôi muốn họ nhớ là gì?
3. Bài trình bày này đang giải quyết vấn đề nào của họ?
4. Tôi muốn họ cảm nhận điều gì?
5. Sau khi nghe xong, tôi muốn họ làm gì?
Nếu năm câu hỏi này chưa rõ, chưa nên vội làm slide.
Bởi PowerPoint chỉ là công cụ.
Thông điệp và người nghe mới là trung tâm của bài thuyết trình.
NHỮNG LỖI THƯỜNG GẶP KHI THUYẾT TRÌNH TRƯỚC CÔNG CHÚNG
Slide có quá nhiều chữ
Slide nên hỗ trợ người nói, không nên biến thành một trang tài liệu để khán giả tự đọc.
Nói quá nhanh vì hồi hộp
Khi căng thẳng, tốc độ nói thường tăng lên. Hãy chủ động điều chỉnh hơi thở và sử dụng khoảng dừng.
Không nhìn khán giả
Đọc slide liên tục làm giảm kết nối. Hãy sử dụng slide như điểm tựa, không phải kịch bản.
Không có thông điệp trung tâm
Người nghe tiếp nhận rất nhiều dữ liệu nhưng cuối cùng không biết điều gì cần nhớ.
Kết thúc nhưng không có hành động
Một bài trình bày trong doanh nghiệp cần trả lời được: “Tiếp theo chúng ta sẽ làm gì?”
Nhận diện được những lỗi này là bước đầu tiên để nâng cao kỹ năng thuyết trình trước công chúng.
CÁCH LUYỆN THUYẾT TRÌNH TRƯỚC CÔNG CHÚNG MỖI NGÀY
Không nhất thiết phải chờ có sân khấu mới luyện thuyết trình.
Hãy chọn một chủ đề quen thuộc và nói trong 60 giây.
Ngày đầu tập trung vào cấu trúc.
Ngày tiếp theo tập trung vào hơi thở.
Sau đó tập tốc độ.
Tiếp tục với điểm nhấn.
Rồi ánh mắt, hình thể và storytelling.
Có thể quay video để quan sát lại.
Khi xem video, đừng chỉ hỏi:
“Mình có đẹp không?”
Hãy quan sát:
Thông điệp có rõ không?
Giọng có đều không?
Tốc độ có quá nhanh không?
Có từ thừa không?
Ánh mắt có kết nối không?
Hình thể có tự nhiên không?
Người nghe có biết điều mình muốn họ nhớ không?
Tài nguyên về kỹ năng nói trước công chúng của Toastmasters International cũng có thể được sử dụng như một nguồn tham khảo bổ sung trong quá trình thực hành.
Việc luyện tập ngắn nhưng đều đặn thường hữu ích hơn việc chỉ luyện rất nhiều ngay trước một sự kiện quan trọng.
CÂU HỎI THƯỜNG GẶP VỀ THUYẾT TRÌNH TRƯỚC CÔNG CHÚNG
Thuyết trình trước công chúng là gì?
Thuyết trình trước công chúng là quá trình trình bày một thông điệp trước một nhóm người nhằm cung cấp thông tin, chia sẻ kiến thức, thuyết phục, truyền cảm hứng hoặc thúc đẩy một hành động cụ thể.
Làm thế nào để bớt run khi thuyết trình?
Hãy chuẩn bị cấu trúc rõ ràng, luyện tập nhiều lần, kiểm soát hơi thở và tập trung vào giá trị muốn mang đến cho người nghe thay vì liên tục quan sát bản thân.
Mục tiêu không nhất thiết là “không được run”.
Mục tiêu là vẫn có thể trình bày hiệu quả ngay cả khi còn hồi hộp.
Có cần học thuộc bài thuyết trình không?
Không nhất thiết.
Nên ghi nhớ cấu trúc, ý chính, dữ liệu quan trọng và phần mở đầu – kết thúc thay vì học thuộc từng câu chữ.
Làm thế nào để thuyết trình thuyết phục hơn?
Hãy kết hợp thông điệp rõ ràng, lập luận hợp lý, dữ liệu phù hợp, ví dụ cụ thể, storytelling, giọng nói, ngôn ngữ cơ thể và một lời kêu gọi hành động rõ ràng.
Kỹ năng thuyết trình có quan trọng với nhà quản lý không?
Có. Nhà quản lý thường xuyên phải trình bày mục tiêu, kế hoạch, chiến lược, kết quả và những thay đổi với nhân viên hoặc các bên liên quan. Vì vậy, thuyết trình trước công chúng và giao tiếp quản trị có mối liên hệ rất gần.
MINDTALK TALENT ĐÀO TẠO THUYẾT TRÌNH TRƯỚC CÔNG CHÚNG CHO DOANH NGHIỆP
Học viện Đào tạo & Tư vấn MindTalk Talent triển khai các chương trình Public Speaking – Presentation Skills – Communication Skills theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Chương trình phù hợp với:
Nhà lãnh đạo – Quản lý – Sales – Trainer – Chuyên gia – Nhân sự văn phòng – Kinh doanh online – Đội ngũ chăm sóc khách hàng.
Tùy mục tiêu của doanh nghiệp, nội dung có thể tập trung vào:
Tư duy và cấu trúc thông điệp
Hơi thở và làm chủ giọng nói
Phát âm và âm sắc
Ngôn ngữ cơ thể
Storytelling
Tương tác với khán giả
Ứng khẩu và xử lý tình huống
Kiểm soát tâm lý khi đứng trước đám đông
Trình bày đề xuất và giải pháp
Thuyết trình bán hàng
Thuyết trình dành cho nhà quản lý
Trình bày để thuyết phục và thúc đẩy hành động
Mục tiêu của chương trình đào tạo thuyết trình trước công chúng không phải biến học viên thành những người nói giống nhau.
Mục tiêu là giúp mỗi người biết:
MÌNH MUỐN NÓI GÌ?
MÌNH ĐANG NÓI VỚI AI?
MÌNH NÊN NÓI NHƯ THẾ NÀO?
MÌNH MUỐN TẠO RA KẾT QUẢ GÌ?
KẾT LUẬN: THUYẾT TRÌNH LÀ NĂNG LỰC CHUYỂN HÓA GIÁ TRỊ THÀNH ẢNH HƯỞNG
Thuyết trình trước công chúng không chỉ là khả năng đứng trước nhiều người mà không run.
Đó là năng lực chuyển hóa tư duy thành thông điệp, chuyển thông điệp thành sự thấu hiểu và chuyển sự thấu hiểu thành hành động.
Có chuyên môn là nền tảng.
Biết trình bày chuyên môn là năng lực.
Biết chuyển chuyên môn thành giá trị cho người nghe là một bước phát triển.
Và biết sử dụng nội dung, tiếng nói, cảm xúc, hình thể và phong thái để thúc đẩy những thay đổi tích cực chính là sức ảnh hưởng của người trình bày.
Hành trình phát triển có thể bắt đầu từ:
RÕ NỘI DUNG → VỮNG GIỌNG NÓI → HIỂU KHÁN GIẢ → TỰ TIN THỂ HIỆN → TẠO SỨC ẢNH HƯỞNG
Đừng chỉ hỏi: “Mình đã nói hay chưa?”
Hãy hỏi: “Sau khi mình nói, người nghe đã hiểu gì, nhớ gì và sẽ hành động như thế nào?”
TỰ TIN THỂ HIỆN – RÕ RÀNG THÔNG ĐIỆP – TẠO SỨC ẢNH HƯỞNG.
HR và doanh nghiệp có nhu cầu nâng cao năng lực giao tiếp, trình bày và thuyết trình trước công chúng cho đội ngũ có thể liên hệ MindTalk Talent để trao đổi về chương trình đào tạo phù hợp.
HỌC VIỆN ĐÀO TẠO & TƯ VẤN MINDTALK TALENT
ThS. Đặng Tiến Dũng
Chuyên gia Đào tạo & Quản trị
Trụ sở: 86/42 Đường Phổ Quang, Phường Tân Sơn Hòa, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0343 868 498
Fanpage: HocvienMindtalktalent
Website: mindtalktalent.edu.vn – dangtiendung.vn
#ThuyetTrinhTruocCongChung #KyNangThuyetTrinh #PublicSpeaking #PresentationSkills #KyNangGiaoTiep #DaoTaoDoanhNghiep #DangTienDung #MindTalkTalent
